رنگرزی روشی است که با بهرهگیری از مواد رنگزا و تعاونی، میتوان فامها و شیدهای مختلف را به منسوجات بخشید. فرآیند رنگرزی میتواند در هر مرحله از تولید پارچه، الیاف یا نخ صورت پذیرد. پارچه فاستونی با ترکیب پشم/ پلیاستر به شکل توده الیاف، نخ و پارچه قابل رنگرزی است. انتخاب روش رنگرزی و ماده رنگزای مناسب بر ثبات رنگ موثر هستند. به دلیل دو جزئی بودن فاستونی، معمولاً الیاف پشم و پلی استر به طور مجزا رنگ میشوند. رنگهای اسیدی، متال کمپلکس و راکتیو برای رنگرزی جزء پشمی و رنگزای دیسپرس برای جزء پلیاستر متداول است.
رنگرزی الیاف فاستونی
رنگرزی الیاف به شکل کلاف یا تاپس، قبل از مرحله ریسندگی نخ است. اصطلاح تاپس به الیاف پشمی اطلاق میشود که در مرحله شانه زنی، الیاف کوتاه آن جدا شده و هنوز بدون تاب است. در صنعت رنگرزی کلافهای الیاف را میتوان در ماشین رنگرزی الیاف و یا در ماشین کلاف رنگکنی رنگرزی کرد. در ماشین رنگرزی الیاف، تعدادی از کلافها را بهصورت لایهلایه و مرتب در داخل استوانه مشبک ماشین رنگرزی، بر روی هم قرار می دهند. این استوانه در مخزن رنگرزی قرار گرفته و عملیات رنگرزی همانند دستگاه الیاف رنگکنی، با پمپاژ دو طرف محلول رنگرزی در لابهلای کلافها انجام میشود.
ماشین کلاف رنگکنی اغلب استوانهای و یا مکعبی شکل است که در آن کالا ثابت و محلول متحرک میباشد. نوع دیگری از کلاف رنگکنی با بازویی متحرک وجود دارد که در آن کالا متحرک و محلول ثابت است. محلول رنگرزی به داخل بازوهای افقی مشبک پمپاژ میشود و همزمان بازویی ها حرکت چرخشی آرام به سمت عقب و جلو و توقف در سیکلهای مختلف دارند.
رنگرزی نخ فاستونی
رنگرزی نخ قبل از بافت پارچه به منظور بافت طرحهای متفاوت مانند چهارخانه و راهراه با نخهای رنگی انجام میگیرد. ماشین رنگرزی بوبین رنگکنی جزء ماشینهای رنگرزی است که در آن کالا ثابت و محلول متحرک است. دوکهای رنگرزی مشبک و از نظر شکل مخروطی یا استوانه ای هستند. دوکهای مخروطی برای نخهای استیپل و دوکهای استوانهای برای فیلامنت مناسب است. در ابتدا بوبینها شلپیچی و بر روی میلههای مشبک چیده میشوند. در مخزن رنگرزی، محلول ماده رنگزا از دوجهت، یکی از درون بوبین به بیرون و دیگری از بیرون به داخل بوبین پمپاژ میشود. پس از رنگرزی، به منظور حذف رنگزاها و مواد اضافی از سطح نخ، دوکها باید در محلول شستشو غوطهور شوند. در نهایت نخها با هوای گرم خشک میشوند.
رنگرزی پارچه فاستونی
رنگزای دیسپرس جهت رنگرزی جزء پلی استر و از رنگزاهای اسیدی خنثی، اسیدی متال کمپلکس و کرومی به روش آفترکروم، جهت رنگرزی جزء پشمی استفاده میشود. مخلوط پشم/ پلی استر به روشهای متفاوتی رنگرزی میشوند. که برخی از آنها عبارتند از:
- رنگرزی به روش تک حمامی با رنگزای دیسپرس، اسیدی و متال کمپلکس
- رنگرزی به روش دو حمامی با رنگزای دیسپرس و هر رنگزای مناسب پشم
رنگرزی مخلوط پلی استر/ پشم به روش یک حمامی با رنگزای دیسپرس و اسیدی میلینگ در دمای 50 درجه سانتیگراد با مواد کمکی و اسیداستیک شروع میشود. رنگرزی به مدت 60 تا 90 دقیقه در دمای جوش ادامه می یابد. پس از سرد شدن حمام، ابتدا پارچه را با آب ولرم آبکشی می کنند و سپس توسط دترجنت یا شوینده مخصوص پشم، کالا در آب گرم شسته می شود.
رنگرزی مخلوط پشم/ پلیاستر به روش دو حمامی زمانی استفاده میشود که مواد رنگزای کرومی برای رنگرزی پشم به کار میرود. در این روش ابتدا بخش پلی استر با مواد رنگزای دیسپرس رنگرزی شده و پس از شستشو کالا، در یک حمام جداگانه بخش پشمی مخلوط توسط مواد رنگزای کرومی رنگرزی می شود.
منبع
سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی، رنگرزی، شرکت چاپ و نشرکتابهای درسی ایران، 1403
